- View
1.1: Herken persoonsgegevens en volg de melding
Leestijd: [7 minuten]
Herken de persoon achter de gegevens
Een naam maakt iemand herkenbaar, maar een combinatie van dossiergegevens kan dat ook doen. De centrale vraag is daarom: gaat deze informatie over iemand die direct of indirect te herkennen is? Zo ja, dan gaat het om persoonsgegevens. Dat is het uitgangspunt van de Algemene verordening gegevensbescherming, de AVG. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?
In deze les volgen we een fictieve gemeentelijke medewerker, Noor. Zij behandelt een aanvraag voor een woningaanpassing en wil met een AI-toepassing een conceptbrief opstellen. Alle namen en dossiergegevens in dit lesvoorbeeld zijn verzonnen.
In het dossier staat: “Samira El Amrani, 43 jaar, zaaknummer 2026-0418, vraagt een traplift aan vanwege een spierziekte.” Niet alleen de naam verdient aandacht. Ook het zaaknummer en de informatie over de aanvraag horen bij een herkenbare inwoner. Een zaaknummer blijft een persoonsgegeven wanneer de gemeente het aan die inwoner kan koppelen. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?

Kijk naar de samenhang
Een tekst hoeft geen naam te bevatten om over een herkenbaar persoon te gaan. Andere gegevens kunnen samen voldoende aanwijzingen bieden. Denk aan een specifieke functie, een kleine woonkern en een bijzondere gebeurtenis. Het gaat dus niet alleen om wat er letterlijk staat, maar ook om de informatie waarmee iemand de tekst redelijkerwijs kan verbinden. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?
Voor Noors dossier ziet het onderscheid er zo uit:
| Gegeven uit het fictieve dossier | Wat maakt dit herkenbaar? |
|---|---|
| Samira El Amrani | De naam verwijst rechtstreeks naar een persoon. |
| Zaaknummer 2026-0418 | De gemeente kan dit nummer aan de inwoner koppelen. |
| 43 jaar, aanvraag voor een traplift | Deze combinatie kan met andere dossierinformatie naar de inwoner leiden. |
| Een spierziekte | Dit zegt iets over de gezondheid van de herkenbare inwoner. |
Deze beoordeling volgt hetzelfde uitgangspunt: informatie kan rechtstreeks of via andere gegevens naar een persoon leiden. “Er staat geen naam in” is daarom geen betrouwbare conclusie dat een tekst geen persoonsgegevens bevat. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?
Kijk niet alleen naar losse woorden. Kijk ook naar de persoon die door de combinatie zichtbaar wordt.
Herken extra gevoelige informatie
De vermelding van een spierziekte vertelt iets over Samira’s gezondheid. Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens. Die juridische categorie vraagt extra bescherming. Niet elk gevoelig gegeven valt echter onder diezelfde categorie: een BSN is bijvoorbeeld geen bijzonder persoonsgegeven, maar voor het gebruik ervan gelden wel specifieke regels. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?
Voor deze les hoef je niet alle juridische categorieën uit het hoofd te leren. Het belangrijkste is dat je gewone persoonsgegevens al herkent en gevoelige inhoud niet over het hoofd ziet. Bij Noor is “spierziekte” dus geen bijkomstig detail in een brief: het is gezondheidsinformatie over een herkenbare inwoner.
Begrijp wat een melding betekent
Noor zet de dossierzin klaar in een AI-toepassing. In ons fictieve lesvoorbeeld verschijnt vóór verzending deze waarschuwing:
Mogelijk persoonsgegevens in uw invoer. Verstuur deze inhoud niet en volg de interne privacyprocedure.
De precieze tekst en werking verschillen per toepassing. Deze voorbeeldmelding is geen beschrijving van een bestaand gemeentelijk systeem. Zij laat zien welk onderscheid je moet maken: een waarschuwing over invoer is iets anders dan een melding van een mogelijk incident.
| Situatie in het lesvoorbeeld | Betekenis voor Noor |
|---|---|
| Een waarschuwing verschijnt vóór verzending | Noor stopt en volgt de aangegeven instructie. |
| De tekst is mogelijk al verzonden | Noor meldt de situatie via de interne incidentroute, zodat deze kan worden beoordeeld. |
| Er verschijnt geen waarschuwing | Noor kan daaruit niet afleiden dat de inhoud geen persoonsgegevens bevat. |
Een automatische waarschuwing vervangt de inhoudelijke beoordeling niet. De definitie van persoonsgegevens hangt af van de informatie en de herkenbaarheid van de persoon, niet van de aanwezigheid van een melding op het scherm. Autoriteit Persoonsgegevens: wat zijn persoonsgegevens?
Het delen van persoonsgegevens met een AI-chatbot kan tot een datalek leiden. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft daar meldingen over ontvangen. Daarmee is niet gezegd dat elke verwerking met AI een datalek is; de omstandigheden moeten worden beoordeeld. Autoriteit Persoonsgegevens: waarschuwing over AI-chatbots
Volg de instructie, niet je eigen aanname
Behandel een waarschuwing niet als een technische hindernis die je moet wegklikken. In Noors voorbeeld zegt de melding dat zij niet moet verzenden. De juiste eerste reactie is daarom stoppen, niet dezelfde tekst nogmaals invoeren of in een andere toepassing proberen.
Een praktische werkwijze voor dit lesvoorbeeld is:
-
Lees de volledige melding.
Invoer: de waarschuwing op het scherm.
Uitkomst: Noor weet dat zij niet mag verzenden en de interne privacyprocedure moet volgen. -
Stel vast wat er feitelijk is gebeurd.
Invoer: het scherm en de handeling die Noor zojuist uitvoerde.
Uitkomst: zij noteert bijvoorbeeld “verzending geblokkeerd” of “onbekend of verzending heeft plaatsgevonden”. -
Volg de aangewezen interne route.
Invoer: de vastgestelde situatie en de instructie uit de melding.
Uitkomst: de vraag of het incident komt terecht bij het daarvoor aangewezen aanspreekpunt.
De interne procedure van jouw gemeente bepaalt welk meldpunt, formulier of aanspreekpunt je gebruikt. Die procedure is niet meegeleverd bij deze les. De openbare meldpagina van een gemeente is daarom niet automatisch de interne medewerkersroute.
Meld een mogelijk incident feitelijk en direct
Mogelijk verzonden? Stop en meld intern
We volgen dezelfde situatie verder. Noor ontdekt om 10.14 uur dat de dossierzin mogelijk toch is verzonden. Zij weet nog niet of de AI-dienst de tekst heeft ontvangen. Die onzekerheid hoort in haar melding; zij hoeft deze niet eerst zelf volledig op te lossen.
Een datalek kan betrekking hebben op ongeoorloofde toegang tot persoonsgegevens, maar ook op verlies, wijziging of vernietiging ervan. Een mogelijk incident moet snel worden onderzocht om vast te stellen of sprake is van een datalek en welke maatregelen nodig zijn. Autoriteit Persoonsgegevens: zo meldt u een datalek
Gemeente Deurne vraagt op haar openbare meldpagina om een datalek of beveiligingsincident meteen te melden. De pagina noemt onder meer verkeerd bezorgde persoonsgegevens en onbedoeld openbaar gemaakte gegevens als signalen. Gemeente Deurne: datalek of beveiligingsincident
Van waarneming naar bruikbare melding
Gebruik bij een mogelijk incident de interne procedure van jouw organisatie. De volgende stappen laten zien hoe Noor haar waarneming bruikbaar kan overdragen, zonder zelf al een definitief oordeel te geven.
-
Stop de betrokken handeling.
Invoer: het vermoeden dat de dossierzin is verzonden.
Uitkomst: Noor verstuurt geen aanvullende dossierinformatie. -
Leg de waarneming vast via de toegestane werkwijze.
Invoer: het scherm, het tijdstip 10.14 uur en de gebruikte toepassing.
Uitkomst: een feitelijke beschrijving van wat zichtbaar was en wat nog onbekend is. -
Meld via de aangewezen interne incidentroute.
Invoer: de beschrijving en de betrokken gegevenssoorten.
Uitkomst: een interne melding waarmee de behandelaar de beoordeling kan starten. -
Volg de terugkoppeling op.
Invoer: de ontvangstbevestiging en instructies van het incidentteam.
Uitkomst: Noor weet welke vervolghandeling van haar wordt verwacht en waar zij nieuwe informatie doorgeeft.
Een bruikbare melding in dit fictieve geval bevat bijvoorbeeld:
| Onderdeel | Feitelijke beschrijving |
|---|---|
| Moment van ontdekking | Om 10.14 uur gezien dat de dossierzin mogelijk was verzonden. |
| Handeling | Tekst uit een aanvraag voor een woningaanpassing ingevoerd in een AI-toepassing. |
| Betrokken gegevens | Naam, leeftijd, zaaknummer en gezondheidsinformatie van één inwoner. |
| Zichtbare melding | “Mogelijk persoonsgegevens in uw invoer.” |
| Onzekerheid | Niet vastgesteld of de toepassing de tekst heeft ontvangen. |
| Directe actie | Gebruik gestopt; geen aanvullende informatie verzonden. |
Dit is een voorbeeld van de inhoud van een melding, geen vervanging van het gemeentelijke meldformulier. Neem de volledige dossierzin niet onnodig opnieuw op in gewone e-mail of een brede groepschat. Volg voor aanvullende informatie de beveiligde werkwijze die het incidentteam aanwijst.
Wacht niet op volledige zekerheid
De termijn van 72 uur wordt vaak verkeerd begrepen. Als melding aan de Autoriteit Persoonsgegevens verplicht is, geldt daarvoor in beginsel een termijn van 72 uur na kennisname van het datalek. Die termijn is geen wachttijd voor medewerkers. Een mogelijk incident moet onmiddellijk worden onderzocht; de organisatie beoordeelt of een externe melding nodig is. Autoriteit Persoonsgegevens: zo meldt u een datalek
Noor meldt haar vermoeden daarom direct intern. Zij wacht niet tot zij kan bewijzen dat iemand de tekst heeft gelezen. Ook concludeert zij niet zelfstandig dat er niets aan de hand is omdat de tekst later niet meer op het scherm staat.
Kort samengevat
Persoonsgegevens gaan over een direct of indirect herkenbare persoon. In het dossier van Noor zijn niet alleen de naam, maar ook het gekoppelde zaaknummer en de gezondheidsinformatie van belang. Een ontbrekende naam of schermwaarschuwing verandert die beoordeling niet.
Bij een melding lees je de instructie, stop je waar dat wordt gevraagd en stel je vast wat er is gebeurd. Is informatie mogelijk onbedoeld gedeeld, meld dan feitelijk en direct via de interne route. Vermeld ook wat je nog niet weet.
In Beperk gegevens vóór AI-verwerking gaat dezelfde gemeentelijke situatie verder: daar staat centraal welke gegevens vóór verwerking beperkt moeten worden.