“De gemeentelijke begroting bestaat uit meerdere geldstromen.” Die uitspraak uit de bron is het vertrekpunt voor deze les. Het geld van de gemeente komt niet uit één bron: er zijn inkomsten van het Rijk, lokale inkomsten en overige bronnen. Om de gemeentefinanciën te begrijpen, moet je daarnaast twee vragen uit elkaar houden: waar komt het geld vandaan, en wie draagt welke financiële verantwoordelijkheid?

Je leert de drie groepen inkomsten herkennen en de bijbehorende voorbeelden indelen. Daarna verbind je die inkomsten aan de begroting: de gemeenteraad stelt deze vast, terwijl het college uitvoert en verantwoording aflegt.

Drie geldstromen naar de gemeentelijke begroting

Geld uit het gemeentefonds, lokale belastingen en inkomsten uit grond horen allemaal bij de gemeentelijke inkomsten, maar vallen in verschillende groepen. De bron onderscheidt Rijk, lokale inkomsten en overige bronnen. Samen laten deze groepen zien dat de begroting op meerdere geldstromen berust.

Groep inkomsten Geldstromen die de bron noemt
Rijk Gemeentefonds en specifieke uitkeringen
Lokale inkomsten Belastingen, heffingen en leges
Overige bronnen Grond, subsidies en bijdragen

Rijk: gemeentefonds en specifieke uitkeringen

Onder inkomsten van het Rijk noemt de bron twee geldstromen: het gemeentefonds en specifieke uitkeringen. Beide horen dus bij dezelfde hoofdgroep.

Neem de specifieke uitkeringen als voorbeeld. Bij het ordenen van de gemeentelijke inkomsten plaats je deze onder Rijk, naast het gemeentefonds. De bron geeft geen verdere uitleg over de verdeling of voorwaarden van deze geldstromen; voor deze les staat het herkennen van hun plaats in het overzicht centraal.

Lokale inkomsten: belastingen, heffingen en leges

De tweede groep bestaat uit belastingen, heffingen en leges. De bron noemt alle drie als lokale inkomsten. Het overzicht is dus niet volledig wanneer je bij lokale inkomsten alleen aan belastingen denkt.

Leges vormen hiervan een concreet voorbeeld: in het overzicht horen ze bij lokale inkomsten. De bron specificeert niet welke belastingen, heffingen of leges Deurne ontvangt en noemt ook geen tarieven of bedragen.

Overige bronnen: grond, subsidies en bijdragen

De derde groep omvat grond, subsidies en bijdragen. Deze staan in de bron onder overige bronnen.

Subsidies plaats je in deze indeling dus bij overige bronnen, samen met grond en bijdragen. Daarmee volg je de indeling uit het materiaal, zonder aanvullende aannames te doen over de herkomst of bestemming van een afzonderlijke subsidie.

De begroting vaststellen is iets anders dan haar uitvoeren

De herkomst van inkomsten vertelt nog niet wie over de begroting beslist. Daarvoor geeft de bron een afzonderlijke rolverdeling: de raad stelt de begroting vast; het college voert uit en legt verantwoording af. Dit is de financiële toepassing van de bestuurlijke rolverdeling uit eerdere lessen.

Financiële verantwoordelijkheid Wie draagt deze?
De begroting vaststellen Gemeenteraad
De begroting uitvoeren College van B&W
Verantwoording afleggen over de uitvoering College van B&W

Het college heeft hierin dus niet alleen een uitvoerende verantwoordelijkheid. Bij uitvoering hoort ook verantwoording afleggen: rekenschap geven over die uitvoering. De vaststelling van de begroting blijft de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad.

Twee onderdelen van gemeentefinanciën: inkomsten uit het Rijk, lokale inkomsten en overige bronnen; daarnaast de rolverdeling waarbij de raad de begroting vaststelt en het college uitvoert en verantwoording aflegt.

De woonwijkcasus uit les 2.3 biedt een herkenbaar aanknopingspunt: daar stelde de raad het budget vast. Voor de gemeentelijke begroting als geheel noemt de bron eveneens de raad als degene die vaststelt. De verdere uitwerking van de woonwijk hoef je daarvoor niet opnieuw te doorlopen; het gaat hier om het herkennen van de financiële bevoegdheid.

Houd herkomst en verantwoordelijkheid uit elkaar

De drie inkomstengroepen beantwoorden de vraag waar het geld vandaan komt. De rolverdeling rond de begroting beantwoordt de vraag wie vaststelt, uitvoert en verantwoording aflegt. Dat zijn twee verschillende onderdelen van hetzelfde financiële overzicht. Gemeentefonds, belastingen en subsidies helpen je inkomsten te ordenen; gemeenteraad en college helpen je de financiële verantwoordelijkheden te benoemen.

Orden inkomsten en toets financiële uitspraken

1. Maak het inkomstenoverzicht compleet

Verdeel de volgende acht termen over de drie groepen Rijk, lokale inkomsten en overige bronnen:

Bijdragen — leges — gemeentefonds — grond — heffingen — specifieke uitkeringen — subsidies — belastingen.

Controleer daarna of iedere term precies één keer voorkomt en of geen van de drie groepen ontbreekt.

2. Herstel een onjuist financieel overzicht

In een overzicht staat:

“De gemeentelijke inkomsten bestaan uit het gemeentefonds en belastingen. Het college stelt de begroting vast en de raad voert deze uit.”

Herschrijf dit tot een correct overzicht. Neem daarin op:

  • alle drie de inkomstengroepen met alle genoemde geldstromen;

  • wie de begroting vaststelt;

  • wie uitvoert en verantwoording aflegt.

3. Onderscheid twee soorten informatie

Bekijk deze uitspraken:

  1. “Leges behoren tot de lokale inkomsten.”
  2. “De gemeenteraad stelt de begroting vast.”
  3. “Het college legt verantwoording af.”
  4. “Grond, subsidies en bijdragen zijn overige bronnen.”

Geef per uitspraak aan of deze gaat over de herkomst van inkomsten of over een financiële verantwoordelijkheid. Leg vervolgens uit waarom een volledig beeld van de gemeentefinanciën beide soorten informatie nodig heeft.

Last modified: Friday, 23 October 2026, 3:50 PM