- View
Stel dat je niet alleen wilt weten waar informatieproblemen optreden, maar ook hoe ze doorwerken in het dagelijkse proces. Dan moet je vragen naar meer dan systemen of documenten. De vragenlijst doet dat in tien open vragen: ze begint bij het proces van engineering en planning tot uitlevering en eindigt bij wat medewerkers morgen gemakkelijker zouden willen maken. Daartussen worden informatiebehoeften, samenwerking, ervaringskennis, verstoringen en tijdverlies onderzocht. Zo ontstaat een inhoudelijke route van de huidige werkwijze naar een concrete verbeterwens.
De route door de tien open vragen
De vragenlijst bestaat uit tien open vragen. Een open vraag schrijft geen vooraf gekozen antwoord voor, maar nodigt respondenten uit om hun werkwijze en ervaringen te beschrijven. De tien vragen vormen samen een brede verkenning van processen, informatie en samenwerking.
1. Beginnen bij het volledige proces
De eerste vraag bepaalt het bereik van het gesprek:
1. Hoe verloopt het proces, van engineering en planning tot uitlevering?
Hier wordt niet ingezoomd op één losse taak. De respondent wordt gevraagd het proces over meerdere fasen te beschrijven. Engineering en planning vormen het beginpunt; uitlevering is het eindpunt. Daardoor kan het antwoord zichtbaar maken hoe werkzaamheden en informatie zich door het proces bewegen.
Deze procesbeschrijving vormt de achtergrond voor de volgende vragen. Zonder dat overzicht is moeilijk te plaatsen op welk moment bepaalde informatie nodig is, waar samenwerking plaatsvindt of wanneer een verstoring gevolgen krijgt.
2. Informatiebehoefte en vindplaats onderzoeken
Na het proces volgen twee vragen over de informatie waarmee medewerkers dagelijks werken:
2. Welke informatie heb je dagelijks nodig voor goede beslissingen?
3. Waar vind je die informatie: centraal of verspreid?
Vraag 2 richt zich op de dagelijkse informatiebehoefte. Het gaat om informatie die nodig is om beslissingen te kunnen nemen, niet alleen om informatie die toevallig beschikbaar is.
Vraag 3 verschuift de aandacht van de inhoud naar de vindplaats. De tegenstelling centraal of verspreid maakt duidelijk welk aspect wordt onderzocht: staat de benodigde informatie op één plek of moet zij uit verschillende plaatsen worden verzameld? De combinatie van beide vragen verbindt dus twee zaken:
-
welke informatie nodig is;
-
waar die informatie gevonden wordt.
3. Samenwerking en ervaringskennis zichtbaar maken
Vervolgens kijkt de vragenlijst buiten de individuele informatievoorziening:
4. Hoe verloopt de samenwerking met toeleveranciers en ketenpartners?
Deze vraag plaatst het proces in de bredere keten. Zij richt zich op de manier waarop de samenwerking verloopt, zonder het antwoord vooraf als positief of negatief te bestempelen.
Daarna komt kennis aan bod die mogelijk niet formeel is vastgelegd:
5. Welke kennis zit alleen bij ervaren collega's?
Het woord alleen is hier belangrijk. De vraag gaat specifiek over kennis die aan ervaren collega’s verbonden is en dus niet vanzelfsprekend elders beschikbaar is. Daarmee wordt een ander type informatie onderzocht dan in vragen 2 en 3: niet alleen dagelijkse informatie en haar vindplaats, maar ook ervaringskennis die bij personen berust.
Van afwijkende informatie naar handelen bij verstoringen
De vragen 6 tot en met 8 richten zich op situaties waarin het gewone verloop onder druk komt te staan.
Ontbrekende, verouderde of onjuiste informatie
6. Wat gebeurt er als informatie ontbreekt, verouderd is of niet klopt?
Deze vraag onderscheidt drie mogelijke problemen met informatie:
- informatie ontbreekt;
- informatie is verouderd;
- informatie klopt niet.
De vraag vraagt naar wat er vervolgens gebeurt. Daarmee ligt de nadruk op de gevolgen in het proces, niet alleen op het bestaan van een informatieprobleem.
Besluitvorming tijdens een verstoring
7. Hoe bepaal je wat je doet bij een verstoring?
Waar vraag 6 begint bij problematische informatie, gaat vraag 7 rechtstreeks over de handelswijze bij een verstoring. Centraal staat hoe wordt bepaald welke actie nodig is. De formulering laat ruimte om te beschrijven waarop zo’n beslissing wordt gebaseerd en hoe men tot handelen komt.
Leren van eerdere verstoringen
8. Hoe borg en hergebruik je lessen uit eerdere verstoringen?
Deze vraag kijkt verder dan het oplossen van één incident. Borgen betekent hier dat lessen behouden blijven; hergebruiken betekent dat ze bij een latere verstoring opnieuw kunnen worden toegepast. De vraag verbindt daardoor eerdere ervaringen aan toekomstige situaties.
Samen volgen vragen 6, 7 en 8 een herkenbare lijn:

-
er is een probleem met informatie;
-
er moet tijdens een verstoring worden gehandeld;
-
de opgedane lessen moeten behouden en opnieuw gebruikt worden.
Eindigen bij tijdverlies en de gewenste verbetering
De laatste twee vragen brengen de dagelijkse belasting en de gewenste verandering in beeld.
9. Waar gaat de meeste zoek- en navraagtijd naartoe?
Deze vraag richt zich specifiek op twee activiteiten: zoeken en navragen. Gevraagd wordt waar de meeste tijd aan wordt besteed. Daarmee wordt zichtbaar op welke onderwerpen of plekken medewerkers veel inspanning leveren om informatie te vinden of bevestigd te krijgen.
De afsluitende vraag verplaatst het perspectief naar verbetering:
10. Wat zou je morgen makkelijker willen maken voor je team?
Deze formulering maakt de verbeterwens direct en nabij. Het gaat niet om een algemene toekomstvisie, maar om wat men morgen gemakkelijker zou willen maken. Bovendien vraagt de vraag naar een wens voor het team, niet uitsluitend voor de individuele respondent.
Zo eindigt de vragenlijst niet bij een beschrijving van knelpunten. Ze nodigt ook uit om aan te geven welke verbetering in het dagelijkse werk gewenst is.
De volledige beweging in één lijn
De tien vragen lopen van procesbeschrijving via informatie, samenwerking en ervaringskennis naar verstoringen en hergebruik van lessen. Daarna wordt gevraagd naar zoek- en navraagtijd en ten slotte naar een verbeterwens voor het team. De vragenlijst brengt daarmee zowel de bestaande werkwijze als de gewenste verandering ter sprake, zonder antwoordcategorieën op te leggen.
Onderzoek de opbouw van de vragenlijst
1. Volg één onderwerp door meerdere vragen
Kies één van de volgende onderwerpen:
-
dagelijkse informatie;
-
ervaringskennis;
-
verstoringen;
-
tijdverlies.
Noteer welke van de tien vragen rechtstreeks over dit onderwerp gaat. Leg daarna uit hoe die vraag aansluit op de vraag ervoor en de vraag erna.
2. Analyseer een informatiesituatie
Een medewerker beschikt wel over informatie, maar ontdekt tijdens het werk dat deze verouderd is. Beantwoord uitsluitend op basis van de vragenlijst:
- Welke vraag onderzoekt wat er hierdoor gebeurt?
- Welke vraag onderzoekt hoe de medewerker vervolgens handelt?
- Welke vraag onderzoekt of de ervaring later opnieuw gebruikt kan worden?
- Welke vervolgvraag kan zichtbaar maken hoeveel zoek- of navraagwerk ermee samenhangt?
3. Van huidige situatie naar verbeterwens
Neem een denkbeeldig antwoord op vraag 9: een team besteedt de meeste zoek- en navraagtijd aan het achterhalen van de juiste procesinformatie. Formuleer vervolgens een mogelijk antwoord op vraag 10. Zorg dat je antwoord:
-
beschrijft wat gemakkelijker moet worden;
-
betrekking heeft op het team;
-
geen systeemkeuze of andere oplossing toevoegt die niet uit de vragenlijst voortkomt.